Dəniz səviyyəsi yüksəlir: hansı ada dövlətləri və sahilyanı şəhərlər təhlükə altındadır?
Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi dünyanın ada dövlətlərini təhdid edir
Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi artıq ölçülür və proqnozlar gələcək onilliklər üçün ciddi xəbərdarlıq verir. XX əsrdə səviyyə ildə orta 1,4 millimetr artıb, 2006–2015 dövründə bu göstərici ildə 3,6 millimetr-ə çatıb.
Dəniz səviyyəsi proqnozları və insanlara təsiri
ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası 2000-ci illə müqayisədə əsrin əvvəlində ərazinin ən azı 0,3 metr yüksələcəyini göstərir. İqlimşünaslar 2100-cü ilə qədər 40–63 santimetr arası artım ehtimal edir. Tədqiqatlar bu dəyişikliklərin birbaşa təsirini təxminən 250 milyon insana çatdıra bilər.
Risk altında olan ada dövlətləri
Ada dövlətləri ən həssas qruplardandır. Maldiv adalarının orta hündürlüyü təxminən 1 metr-dir və 45 santimetr yüksəlmə ölkə ərazisinin çox hissəsini su altında qoya bilər. Kiribati üçün isə 0,9 metr yüksəlmə ərazisinin təxminən üçdə ikisini itirmə riski yaradır.
Sahilyanı şəhərlər və miqrasiyanın nümunələri
Sakit okeanda sahilyanı yaşayış məntəqələrində eroziya və köçlər artıq başlayıb. 2016-cı ildə aparılmış araşdırma beş adanın tamamilə yox olduğunu, başqa adalarda isə sahil xəttinin geri çəkildiyini müəyyən edib. Böyük şəhərlər arasında Çinin sahilyanı əhalisindən təxminən 43 milyon nəfər risk altındadır, Banqladeşdə bu rəqəm 32 milyon, Hindistanda isə 27 milyon-a yaxın göstərilir.
Cakarta və sahilyanı çöküş nümunələri
İndoneziyanın paytaxtı Cakarta yeraltı suların çəkilməsi səbəbindən hər il 5–10 santimetr çökür. Bu sürət dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi ilə birləşərsə, şəhərin böyük hissəsi 2050-ci ilə qədər su altında qala bilər. Buna görə hökumət paytaxtı Nusantraya köçürür.
Müdafiə və adaptasiya imkanları
Plimut Universitetinin professoru Gerd Masselink deyir ki, infrastruktur və dəniz müdafiəsi tədbirləri zərərləri azalda bilər. Niderland nümunəsi göstərir ki, düzgün mühəndislik həlləri müəyyən fəsadları yüngülləşdirə bilər.
Qlobal səylər və yerli adaptasiya tədbirləri olmazsa, ada dövlətləri və sahilyanı milyonlarla sakin yaxın onilliklərdə əhəmiyyətli risklə üzləşəcək. Vaxtında addımlar vəziyyəti dəyişə bilər, amma imkanlar məhduddur.
