Çində “süni Günəş” üçün dünyanın ən böyük maqnitı hazırlandı
Süni Günəş layihəsi üçün yeni fövqəlkeçirici maqnit hazırlandı
Çin alimləri 'süni Günəş' üçün nəzərdə tutulmuş dünyanın ən böyük fövqəlkeçirici maqnitini sınaqlardan uğurla çıxarıb. Hadisə CRAFT (Comprehensive Research Facility for Fusion Technology) layihəsi çərçivəsində baş verib və qənaətbəxş nəticələr ölkə KİV-ləri və Çin Elmlər Akademiyası tərəfindən təsdiqlənib.
CRAFT və süni Günəş: texniki göstəricilər
Maqnitin çəkisi 582 ton təşkil edir. Onun ölçüləri 21 metr uzunluq, 12 metr en və 3,3 metr hündürlükdür. Mütəxəssislər bildirir ki, bu qurğu həcm baxımından Fransada inşa olunan ITER layihəsindəki analoji maqnitdən 1,3 dəfə böyükdür.
Maqnitin enerji ehtiyatı təxminən üç dəfə çoxdur, bu isə plazmanı daha sabit şəkildə saxlamağa imkan verə bilər. Qurğu tokamak tipli reaktorların əsas komponentlərindən biridir və yüksək temperaturlu plazmanı halqa şəklində saxlayan güclü maqnit sahəsi yaradır.
Süni Günəşin enerji perspektivləri və problemlər
Termonüvə enerjisi karbon emissiyasız və tükenməz mənbə olmaq potensialı daşıyır. Deuterium kimi yanacaq dəniz suyunda kifayət qədərdir və radioaktiv tullantılar minimaldır. Lakin əsas çətinlik milyonlarla dərəcədə olan plazmanın sabit saxlanmasıdır.
Yeni fövqəlkeçirici maqnit məhz bu problemin həllinə yönəlib. Alimlər vurğulayırlar ki, hazırkı uğur mühəndislik baxımından əsas texnologiyaların hazırlanması deməkdir, amma elektrik stansiyalarının kommersiya məqsədi ilə işləməsi üçün hələ mühüm problemlər qalır.
Çin və beynəlxalq yarış
Çin son illərdə termonüvə sahəsində ardıcıl rekordlar qırır. 2025-ci ildə EAST qurğusunda plazmanı 1000 saniyədən artıq sabit saxlamaq rekordu qeydə alınmışdı. İndi isə CRAFT layihəsində maqnitin istifadəyə hazır olması ölkənin mühəndislik imkanlarını bir daha göstərir.
Beynəlxalq ITER layihəsi də davam edir və bəzi parametrlər üzrə hələ müqayisələr aparılır. Ekspertlər hesab edir ki, bu uğur rəqabəti gücləndirəcək və texnologiyanın inkişafını sürətləndirəcək.
Ümumilikdə, yeni maqnit termonüvə reaktorlarının gələcək dizaynlarında vacib rol oynaya bilər. Bu isə bəşəriyyət üçün daha təmiz və davamlı enerji perspektivlərini yaxınlaşdırır.
