Dörd günlük iş həftəsi Azərbaycanda mümkündürmü?
Beynəlxalq təcrübə və Azərbaycanda müzakirə
Dörd günlük iş həftəsi artıq bir çox ölkədə debat mövzusudur. Böyük Britaniya, Yaponiya və İspaniyada pilot layihələr aparılır. Təcrübələr işçi məmnuniyyətində artırma və məhsuldarlıqda yaxşılaşma göstərir. Azərbaycanda da bu model zaman-zaman gündəmə gəlir. Deputat Əli Məsimli mövzunu mətbuata şərh etdi.
Beynəlxalq nəticələrin əsas istiqamətləri
Pilot layihələr göstərir ki, qısa iş həftəsi işçinin sağlamlığına müsbət təsir edir. Psixi dayanıqlıq və fiziki vəziyyət yaxşılaşır. İşgüzar motivasiya yüksəlir və faizlə məhsuldarlıq artışı müşahidə olunur. Lakin tətbiqin forması ölkələr üzrə fərqlidir.
Dörd günlük iş həftəsi modelinin variantları
Bu model iş saatlarının saxlanması və ya azaldılması prinsipinə əsaslana bilər. Bəzi pilotlarda həftəlik saat eyni qalır, amma iş günləri sıxlaşdırılır. Digərlərində isə ümumi saat azalır və əmək haqqı qorunur. Hər iki yolun öz maliyyə və təşkilati tələbləri var.
Məhsuldarlıq və iş-həyat balansı
Qısa iş həftəsi iş-həyat balansını hamar edir. İşçi ailə və şəxsi işlərə daha çox vaxt ayıra bilir. Bu isə işə olan bağlılığı artırır. Eyni zamanda daha səmərəli iş planlaşdırması tələb olunur. Məqsəd həm rifahı, həm iqtisadi göstəriciləri yaxşılaşdırmaqdır.
Azərbaycanda tətbiqin real aspektləri
Deputat Əli Məsimli bildirir ki, nəzəri baxımdan bu model bəzi sahələrdə mümkündür. Amma reallıqla bağlı çətinliklər də var. Xidmət sektorunda işləmə müddətləri bəzən çox uzundur. 12 saat və daha artıq müddətə işləmə halları mövcuddur. Qanunvericilikdə əlavə ödəniş nəzərdə tutulsa da, tətbiqi həmişə təmin olunmur.
Hüquqi və institusional tələbələr
Dörd günlük iş həftəsinə keçid üçün Əmək Məcəlləsi və digər normativ aktlarda dəyişiklik tələb olunur. Hüquqi baza olmadan tətbiq məhdud olur. Eyni zamanda rəqəmsallaşma və qrafik planlaması gücləndirilməlidir. Pilot layihələr hüquqi boşluqları aşkara çıxaracaq.
Pilot layihələrin rolu və tövsiyələr
Məsimli pilotların ilkin mərhələsinin zəruri olduğunu vurğulayıb. Addım-addım tətbiq daha məqsədəuyğun görünür. İlk etapda dövlət qurumları və müəyyən özəl sahələr seçilə bilər. Təcrübə nəticələri əmək bazarının yeni reallıqlarını göstərəcək. Bunun əsasında mərhələli və planlı keçid mümkün olacaq.
Praktiki problemlər və həll yolları
Əsas problemler arasında əlavə saatların ödənilməsi və təşkilati çətinliklər durur. İş qrafikinin yenidən tənzimlənməsi tələb olunur. Rəqəmsal texnologiyalara investisiya aparmaq zəruridir. İnsan resursları siyasəti yenilənməlidir. Bu addımlar tətbiqin dayanıqlığını artırar.
İşəgötürən və işçi perspektivləri
İşəgötürənlər üçün modelin üstünlükləri məhsuldarlığın sabit qalması və işçi stabilizasiyasıdır. Əmək haqqı və məhsuldarlıqla bağlı müəyyən kompromislər tələb oluna bilər. İşçilər isə daha yaxşı rifah və balans gözləyir. Dialoq və qarşılıqlı güzəştlər həllin açarıdır.
Rəqəmsal transformasiya və idarəetmə
Rəqəmsallaşma iş proseslərini optimallaşdırmağa imkan verir. Elektron xidmətlər və avtomatlaşdırma yükləri azalda bilər. Bu isə qısa iş həftəsinin daha rahat tətbiqinə səbəb olar. Dövlət və özəl sektor bu sahədə birgə addımlar atmalıdır.
Ölkə üçün məntiqli yol mərhələli sınaq və qanunvericilik islahatıdır. Pilot layihələrdən alınan dərslər geniş tətbiqin əsasını təşkil edəcək. Hər bir sektorun öz tələbləri nəzərə alınmalıdır. Məsuliyyətli planlama isə həm işçini, həm işəgötürəni qoruyar. Sözügedən model sosial-iqtisadi gündəmi yenidən formalaşdıra bilər.
