Elektron tullantılar təhlükə saçır: Azərbaycanda təkrar emal niyə zəifdir?
Azərbaycanda elektron tullantıların idarə olunmasında boşluqlar
Elektron tullantılar, xüsusilə istifadə müddəti bitmiş mobil telefonlar və digər cihazlar, Azərbaycanda adətən məişət tullantıları ilə birlikdə atılır. Bu cihazların tərkibindəki zəhərli maddələr ətraf mühiti çirkləndirir, həm də qızıl, mis, kobalt və litium kimi qiymətli metallar itkiyə gedir.
Rəsmi hesabatlarda şəffaflıq yoxdur
Ölkədə elektron tullantıların idarə olunması hələ də tam formalaşmayıb. Şirkətlərin və dövlət qurumlarının hesabatlarında bu sahəyə dair ayrı-ayrı məlumatlar göstərilmir. Ekoloqlar bildirirlər ki, hazırda yalnız bir neçə şirkət – Fors Qrup MMC və Smart Waste – elektron tullantıların toplanması və utilizasiyası ilə məşğul olur. Lakin onların fəaliyyəti və nəticələri ictimaiyyət üçün açıq deyil.
Beynəlxalq təcrübə və yerli reallıq
Avropa İttifaqında və bir sıra digər ölkələrdə elektron tullantıların idarə olunması üçün xüsusi qaydalar və mexanizmlər tətbiq edilir. Bu ölkələrdə tullantılar çeşidlənir, zərərli hissələr zərərsizləşdirilir və qiymətli materiallar bərpa olunur. Azərbaycanda isə bu sahədə hələ sistemli yanaşma formalaşmayıb. Elektron tullantıların toplanması və emalı ayrıca statistikada göstərilmədiyindən, nəzarət və resursların idarə olunmasında ciddi problemlər yaranır.
Ekoloji və iqtisadi risklər artır
Köhnə telefon və kompyuterlərin içərisində bahalı metallar və təhlükəli kimyəvi maddələr olsa da, onların düzgün təkrar emal edilməməsi nəticəsində həm iqtisadi itkilər baş verir, həm də ətraf mühit zərər görür. Mütəxəssislər bildirir ki, bu sahədə hüquqi və texnoloji mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi Azərbaycanda ekoloji təhlükəsizliyin və resursların səmərəli istifadəsinin təmin olunması üçün vacibdir.
